TABULAE / TITRES - REGISTRES
De Tabulis. (Titres ou Registres.)
Quid intelligendum per Tabulas?
Testimonia quaedam scripta, ut Testamenta & caetera ejusmodi [note: Toutes sortes de Traités, comme Billets sous seing privé, Obligations par devant Notaires, Conventions, Contrats, Codiciles, Stipulations, Lettres, Souscriptions,Signatures, & c.] Cic. Verr. VI. n. 14. & pro Archiâ Poëtâ, n. 9.
Quotuplex est usus Tabularum?
Duplex. 1°. Ad convincendum; & cum aequo & bono nituntur & verae sunt, ad causam obtinendam.
2°. Ad infirmandam auctoritatem aliarum tabularum, sive scriptum scripto opponedo, sive ostendendo factas fuisse à viro ingenii diminuti, vel vi aut minis extortas, & c.
Affer exemplum.
Ita Cicero, invect. III. in L. Cat. n. 10.
Ac, ne longum sit, Quirites, Tabellas proferri jussimus, quae à quoque dicebantur datae. Primùm ostendimus Cethego signum; cognovit: nos linum incidimus, legimus. Erat scriptum ipsius manu Allobrogum Senatui, & Populo, sese, quae eorum legatis confirmasset, esse facturum, orare ut item illi facerent, quae sibi legati eorum recepissent. Tùm Cethegus... recitatis litteris debilitates atque abjectus: conscientiâ convictus repentè conticuit. Introductus Statilius cognovit manum & signum suum. Recitatae sunt Tabellae in eandem ferè sententiam: confessus est. Tum ostendi Tabellas Lentulo, & quaesivi cognosceret-ne signum? Annuit. Est verò, inquam, signum quidem notum, imago avi tui, clarissimi viri, qui amavit unicè patriam & cives suos, quae quidem te à tanto scelere etiam muta revocare debuit.
Cedo exemplum gallicum.
Antonius, in Tragoediâ cui titulus-La Mort de César, nititur Romanos movere nece illius Imperatoris cujus Testamentum in gratiam eorum factum fuerat. Act. III. sc. 8
Oui, Brutus est son fils; mais vous, qui m’écoutez,
Vous étiez ses enfants dans son coeur adoptés.
Hélas! si vous saviez sa volonté dernière!
Romains.
Quelle est-elle? Parlez.
Antoine.
Rome est son héritière.
Ses trésors sont vos biens, vous en allez jouir;
Au delà du tombeau César veut vous servir.
C’est vous seuls qu’il aimoit, c’est pour vous qu’en Asie
Il alloit prodiguer sa fortune & sa vie.
O Romains! disoit-il, Peuple-Roi que je sers,
Commandez à César; César à l’univers.
Brutus ou Cassius eût-il fait davantage?