Colonia, 1872 : De arte rhetorica, libri quinque

Définition publiée par RARE

Dominique De Colonia, De Arte rhetorica libri quinque, Lyon, apud Briday Bibliopolam, 1872, Liber Tertius, chap. II, art. I, "De Dilemmate, Sorite et Epicheremate", p 193-184

Quid est Dilemma?

R. Est argumentum constans duabus partibus contrariis, quæ utrinque adversarium capiunt: unde etiam syllogismus cornutus appellatur, quod nempe illius cornua sint ita disposita, ut qui unum effugerit, in alterum incurrat. Sic probabis Dilemmate quemvis dolorem æquo animo esse tolerandum: Nam omnis dolor aut est vehemens, aut levis: si levis, facile feretur; si vehemens, certe brevis futurus est. Ita Cic. Philip. V, probat hoc Dilemmate non esse mittendos legatos ad Antonium:

Legatos decernitis. Si ut deprecentur, contemnet; si ut imperetis, non audiet.

Non omittendum hoc loco invictum illud Dilemma, quo Tertullianus in Apologetico c. 1. purgat Christianos, et incusat Trajanum, qui illos conquiri et investigari vetuerat, oblatos vero puniri jusserat:

O sententiam, inquit, necessitate confusam! Negat inquirendos, ut innocentes, et mandat puniendos, ut nocentes; parcit, et sævit; dissimulat, et animadvertit. Quid temetipsum censura circumvenis? Si damnas, cur non et inquiris? Si non inquiris, cur non et absolvis?

Qua ratione solvi potest Dilemma?

R. Duplici: 1. si ostendas aliquid medium inter duas propositiones oppositas intercedere; 2. si alterutram partem infirmare possis. Sic Dilemmati paulo ante exposito reponi posset 1. dolorem aliquem esse nec vehementem, nec levem, sed ipsa diuturnitate gravem; 2. vehementem dolorem esse posse, qui diu perduret.

Aliquando dilemma non solvitur, sed retorquetur in ipsum auctorem: cujusmodi exemplum affert Aristoteles libro II Rhet. Sacerdos quædam maximopere dissuadebat filio, ne ad populum verba faceret: nam si injusta suaseris, inquiebat, habebis deos iratos; sin vero justa, iratos habebis homines. Hoc Dilemma sic in matrem ipsam torsit ingeniosus adolescens: Imo, inquit, expedit ad populum verba facere: nam si justa dixero, dii me amabunt, si injusta, homines.